De nieuwe Netflix-productie Glass Onion: A Knives Out Mystery is de derde grote whodunit-film van het jaar. Waarom zijn dat soort moordmysteries zo populair?
Nu de Sherlock Holmes-hausse een beetje is gaan liggen, is het tijd voor een nieuwe trend: films en series geïnspireerd op het werk van Agatha Christie. Dat is best een prestatie als je bedenkt dat Christie haar bekendste speurneuzen, Marple en Poirot, al honderd jaar geleden bedacht. Dat was de gouden tijd van de detectiveboeken, en niemand schreef die dingen beter dan Agatha. Ze staat zelfs in het Guiness Book of Records als de meest succesvolle fictieschrijver ooit, met verkoopcijfers waar ze bij Marvel een moord voor doen.
Niemand kan aan haar tippen
Uiteraard zijn er meer detectiveschrijvers, maar dat is hetzelfde als zeggen dat er meer toneelschrijvers zijn naast Shakespeare; niemand kan aan Christie tippen. Haar meeste boeken zijn ‘whodunits’ - letterlijk: ‘wiedeedhets’ - waarin ze steeds ingenieuzer te werk ging om ervoor te zorgen dat de lezers niet te snel doorhadden wie de dader was.
We blijven speuren
Door haar succes vestigde Agatha een aantal ‘spelregels’ in het genre waar anderen dankbaar gebruik van maakten, maar niemand een groter succes mee had dan zij. De meest geliefde detectivefilms zijn dan ook op haar boeken gebaseerd en hetzelfde geldt voor het populaire spel Cluedo. Je weet wel: waarin je moet ontdekken dat het de kolonel was, in de bibliotheek, met de kandelaar. Dat spelen we nog steeds, en niet alleen in videogames; je kunt ook live meedoen aan een moordspel. Blijkbaar vinden mensen het gewoon superleuk om de slimme speurneus uit te hangen.
Zegetocht in film en op tv
Het genre kreeg een opzwieper toen de Christie-verfilming Murder on the Orient Express (1974) een dikke hit werd en zes Oscarnominaties scoorde. Agatha liet zelfs weten dat dit, samen met Witness for the Prosecution (1957), de enige verfilmingen van haar werk waren, die bij haar door de beugel konden. Zoals dat gaat in Hollywood: als één film het goed doet aan de kassa, worden er meer van dat soort gemaakt.
En toen kwam de rest
Peter Ustinov speelde de slimme detective Hercule Poirot in drie films (Death on the Nile, Evil Under the Sun en Appointment with Death), terwijl Angela Lansbury in de huid van miss Marple kroop voor The Mirror Crack’d (1980). Dat laatste fungeerde als een open sollicitatie, want daarna begon Lansbury haar zegetocht als Jessica Fletcher in de Amerikaanse hitserie Murder, She Wrote. De Britten bleven niet werkeloos aan de kant staan, en kwamen met de populaire tv-series Miss Marple en Poirot.
Dieptepunt en heropleving
Terwijl de whodunit daarmee op televisie jarenlang goede zaken deed, ging de glans er in de bioscoop een beetje af. Het dieptepunt werd bereikt toen, notabene hier in Nederland, de Amerikaanse flop Mindhunters (2004) werd gemaakt op basis van Christie’s And Then There Were None. Het enige positieve daarvan, was dat het alleen maar beter kon worden – en dat gebeurde gelukkig ook. In 2017 moest iedereen grinniken toen regisseur Kenneth Branagh zichzelf een mega-snor voor de rol van Poirot gaf in zijn versie van Murder on the Orient Express, maar verdomd: dat werd een succes. En twee jaar later had zijn collega Rian Johnson een hit te pakken met Knives Out, een moderne variant op een Agatha Christie-mysterie.
Lekker veel moordfilms
Beide films brachten meer dan driehonderd miljoen dollar op en schreeuwden om een vervolg. Zo kregen we dit jaar maar liefst drie grote whodunits op te lossen. Eerst kwam Kenneth Branagh met Death on the Nile, gevolgd door het komische See How They Run dat was gebaseerd op Christie’s toneelstuk The Mousetrap, en nu worden we verblijd met Glass Onion: A Knives Out Mystery. Die laatste is van Netflix, dat ook al een derde filmdeel heeft beloofd.
Een frisse wind
Dat is goed nieuws, want Rian Johnson weet als geen ander hoe hij een frisse wind moet laten waaien. Zijn debuut Brick (2005) gaf een moderne draai aan de ouderwetse film noir en met The Last Jedi maakte hij de beste Star Wars-film van de huidige tijd. Door zijn voor een Oscar genomineerde scenario van Knives Out toonde Johnson zich een waardige opvolger van Agatha Christie en met Glass Onion bevestigt hij dat nog eens.
Sleutel tot succes
We vroegen hem op het filmfestival van Londen wat de oorzaak is van de aanhoudende whodunit-populariteit. Johnson: “Als moordmysterie-verslaafde moet je mij juist uitleggen waarom mensen dat níét leuk vinden, want het is een fantastisch genre. Wie houdt er nou niet van om een coole groep personages bij elkaar te zien, die vervolgens één voor één over de kling worden gejaagd?” Hij snapt ook niet dat mensen verbaasd zijn hoe goed hij dat genre heeft weten te moderniseren. “Ik ben Christie’s grootste fan en had weinig moeite haar stijl naar deze tijd te trekken, omdat zij zelf altijd bezig was met vernieuwingen. Als zij nu zou leven en schrijven, zou ze - net als wij in Glass Onion – niet meer de aristocratie aanpakken, maar de vloggers en tech-miljardairs.”
Vreemde detective
Hoofdrolspeler Daniel Craig, die voor de tweede keer opdraaft als detective Benoit Blanc, gaat net zo plat voor een goed moordmysterie. “Knives Out en Glass Onion zijn gewoon geweldige films en het is fijn om te merken dat andere mensen dat ook vinden. Dus zolang we daar succes mee hebben, blijven we dit soort films maken. Ik hoef er zelf weinig voor te doen; Rian geeft mij altijd zulke leuke monologen, dat ik het nauwelijks kan verpesten. Ik leer braaf mijn teksten en probeer er op de set zoveel mogelijk van te genieten.” Een van zijn inspiraties voor de rol is Angela Lansbury. “Ik was als kind al fan van haar en mijn favoriete film is Bedknobs and Broomsticks. Als je die nog niet kent, moet je hem echt gaan kijken... en anders trouwens ook.”
Anderen nadoen
Craigs tegenspeler Edward Norton vindt het net zo logisch dat Glass Onion zo goed is: “Wat is er nou leuker dan die tech-gasten belachelijk maken? Het klassieke moordmysterie-concept is op zich al hartstikke tof en dat wordt versterkt als je het gebruikt om de draak te steken met mensen die te veel kapsones hebben. Rian heeft daarvoor een aantal fijne nieuwe doelwitten gevonden. Er zijn vandaag de dag zoveel foute types, dat je de krenten uit de pap kunt halen en ze belachelijk maken.” Dat gebeurt in de film niet alleen in tekst, maar ook in beeld. “Mijn personage heeft geen eigen ideeën en daarom jat hij alles links en rechts bij elkaar. Zo draagt ik de ene keer de coltrui van Steve Jobs en heb ik de andere keer het kapsel van Tom Cruise in Magnolia. Dat is toch hilarisch?!”
Het grootste mysterie
Voor onze laatste poging het raadsel op te lossen, vragen we Kathryn Hahn, beter bekend is als Agatha (!), de schurk uit de Marvel-serie WandaVision. Met Glass Onion ging voor Hahn een droom in vervulling. “Ik was helemaal weg van Knives Out en had meteen door dat het veel meer kon worden dan die ene film. Toen ik werd gevraagd voor het vervolg, sprong ik een gat in de lucht, want nu kan ik andere mensen het toffe gevoel geven, dat ik zelf had toen ik de eerste film zag.” Ze komt niet verder dan het benodigde schrijftalent om te verklaren waarom whodunits zo populair zijn - en zo blijft de sleutel tot het succes het grootste mysterie van allemaal.
Glass Onion: A Knives Out Mystery is vanaf 23 december te zien op Netflix
Wij hebben de film al gezien en uitgeroepen tot de leukste productie van het jaar.
Dit verhaal verscheen eerder in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af!
Wat anderen nu lezen
Controversieel, spraakmakend en heel heftig! The Handmaid’s Tale is nu te zien op Netflix
Laatste kans: Netflix verwijdert déze films en series
Vijf sterren voor het tweede seizoen van Netflix-hit Kastanjemanden: ‘Nog beter dan het eerste deel!’
Beste films en series voor dit weekend: ‘Kastanjemanden liet mij achter met een paar nieuwe nachtmerries’
Nieuw op Netflix deze week: Kastanjemanden, The Handmaid’s Tale en meer
Top 10 Netflix: de populairste series
Beste films en series voor dit weekend: ‘Should I Marry a Murderer? is een docu die je direct wil kijken’
Spaanstalig en steengoed: deze internationale Netflix Originals mag je niet missen
Niet voor watjes: déze horrorfilms op Netflix bezorgen je gegarandeerd kippenvel
Van Thrash tot The Woman in Cabin 10! Deze thrillers op Netflix moet je zien