Waarom kijken we massaal naar gestoorde seriemoordenaar-series?

Tekst: Kim van der Meulen

Je moet een sterke maag hebben om Dahmer – Monster: The Jeffrey Dahmer Story te bingewatchen. Een zak bloed uit het ziekenhuis mee naar huis nemen en voor de spiegel opdrinken is een van de minst weerzinwekkende dingen(!) die we de doodenge psychopaat Jeffrey Dahmer in de serie zien doen. De wetenschap dat deze griezel echt heeft bestaan en jarenlang ongestoord zijn gang kon gaan – hij vermoordde tussen 1978 en 1991 zeventien mannen en jongens – maakt het nóg angstaanjagender. Toch werd de serie wereldwijd al meer dan 196 miljoen uur bekeken in de eerste vijf dagen dat-ie op Netflix stond. Een record.

Klamme handjes

Netflix grossiert in gefictionaliseerde series en true crime-shows over seriemoordenaars. Wie na de Dahmer-serie nog verder wil griezelen over deze ‘Milwaukee Cannibal’, kan zijn hart bijvoorbeeld ophalen met Conversations with a Killer: The Jeffrey Dahmer Tapes. Da’s het nieuwste deel van een documentairereeks waarin interviews, archiefbeelden en audio-opnames van politieverhoren een inkijkje in zieke geesten geven – er zijn ook afleveringen over de beruchte seriemoordenaars John Wayne Gacy en Ted Bundy. Verder kun je jezelf urenlang bang maken met talloze true crime-docu’s waarin de gruwelijkheden van moordenaars met bijnamen als The Yorkshire Ripper, Son of Sam en de Kindly Killer worden uitgelicht. In Catching Killers vertellen onderzoekers in detail hoe ze dit soort monsters op het spoor kwamen. Doodeng, maar we kijken toch. Waarom, in hemelsnaam?

Geen zorgen, er zit niet meteen een schroefje bij je los als je smult van series over seriemoordenaars. Door enge films en series te kijken ontsnappen we namelijk even uit de dagelijkse sleur en ervaren we spanning en angst. Veilige angst, welteverstaan, die te vergelijken is met een ritje in de achtbaan. Je weet dat er niks kan gebeuren, maar je lichaam denkt dat je in gevaar bent. Gevolg: je begint als een malle adrenaline aan te maken zodat je in actie kunt komen. Dat geeft een positief effect: je krijgt een adrenalinekick. Dat gebeurt dus ook als je een spannende serie of film kijkt. Vandaar dus die klamme handjes en dat bonkende hart, terwijl je gewoon rustig op de bank zit. Is die adrenaline uit je systeem, dan komt het gelukshormoon dopamine vrij. Na een aflevering van een spannende serie voel je je dus iets gelukkiger. Opvallend weetje: hoe groter de angst en stress die een enge serie ons opleveren, hoe meer plezier we er doorgaans aan beleven. Dat komt mogelijk doordat de opluchting daarna des te groter is. Geen wonder dat je metéén door wilt naar de volgende aflevering.

In mootjes gehakt

Er is ook een psychologische reden dat we graag naar series over moordende psychopaten kijken: we zijn gewoon hartstikke nieuwsgierig hoe zo’n zieke geest werkt. Wat bezielt mensen om moorden te plegen? Hoe konden ze er zo lang mee wegkomen? Zou je vriendelijke buurman zomaar een koelbloedige moordenaar kunnen zijn? Alles wat ons intimideert en bedreigt, wekt onze interesse op. En daar halen we dus zelfs plezier uit. In de achttiende eeuw werd dat ‘het sublieme’ genoemd: ‘het huiveringwekkend genot dat de mens kan hebben wanneer hij overweldigd wordt.’ Nou ja, als we van een afstandje worden overweldigd dan (lees: op een tv-scherm). De Amerikaanse onderzoeker en horrorspecialist Coltan Scrivner noemt dit fenomeen ‘morbide nieuwsgierigheid’: we willen zo graag weten welk mogelijk gevaar ons in werkelijkheid te wachten staat, dat we niet kunnen wegkijken. We moeten ten slotte zien te voorkomen dat wij het volgende slachtoffer worden. Ook al is de kans op nachtmerries stukken groter dan de kans dat je de deur uitstapt en door een psychopaat in mootjes wordt gehakt.

Tekst gaat verder onder de video

Opwinding nodig

Niet iedereen ligt trouwens wakker na een avondje seriemoordenaar-series bingen. Kijkers die zich makkelijker kunnen distantiëren van de hoofdpersoon, genieten meer van een enge serie dan mensen die dat minder goed kunnen (of erg meeleven met de slachtoffers), blijkt uit Amerikaans onderzoek. En sommige mensen hebben nou eenmaal van nature meer behoefte aan spanning dan anderen. Scoor je hoog op de zogeheten ‘thrillseeker-schaal’, een wetenschappelijke test die meet hoe groot je spanningsbehoefte is, dan heb je meer opwinding en prikkels nodig en kun je waarschijnlijk beter tegen enge beelden. Hoe vatbaar je daarvoor bent, is dus deels genetisch bepaald. 

Je kunt het jezelf wel makkelijker maken: onderzoekers van de universiteit van Chicago ontdekten dat zelfs horrorhaters positieve gevoelens konden krijgen bij het kijken naar een doodenge film. De truc: herinner jezelf eraan dat je naar acteurs kijkt – oké, die gaat misschien niet helemaal op bij true crime-docu’s – of let op iets anders dan het verhaal. De achtergrondmuziek, special effects of de montage, bijvoorbeeld. Net echt hè, dat nepbloed?

Dahmer is momenteel te zien op Netflix. De serie is een verrassend groot succes, maar nabestaanden van de slachtoffers zijn niet blij met de serie. Hier vind je nóg een paar spannende true crime-titels op Netflix.

Dit verhaal verscheen eerder in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af.