Waarom is er vroeg op de avond zoveel geweld op tv?

Tekst: Rob Goossens

“Als je het gevoel hebt dat 20.30 uur ongebruikelijk vroeg is voor zo’n serie, dan heb je gelijk”, vertelt professor Peter Nikken. Nikken is verbonden aan het Nederlands Jeugdinstituut en wordt regelmatig om advies gevraagd als het gaat om mediaopvoeding. “De regels hierover zijn namelijk veranderd. Vroeger moest je tot 22.00 uur wachten met het uitzenden van programma’s, films en series die niet geschikt zijn voor kijkers onder de zestien. Tegenwoordig is dat 20.00 uur. En dat zie je blijkbaar terug in de programmering.”

Kwetsbare groep

Een van de criticasters van het vroege tijdstip is tv-columniste Angela de Jong van het Algemeen Dagblad. Zij schreef in haar column ‘dat het idioot is dat er zoveel expliciet geweld om 20.30 uur wordt uitgezonden, een tijdstip dat er nog tien- en elfjarigen op de bank zitten’. Nikken kan haar geruststellen: “We moeten het effect van geweld op televisie en in computerspelletjes op de samenleving niet overdrijven. Het zal een factor zijn, maar absoluut niet de belangrijkste.”

Dat betekent zeker niet dat Nikken de Kijkwijzer overbodig vindt. “Die is er natuurlijk wel met een reden. Bij series en films met hard geweld, zoals Het Gouden Uur, kunnen kinderen daar nare dromen van krijgen. En wat we al helemaal niet willen, is dat kinderen het idee krijgen dat het normaal is om een conflict met geweld op te lossen. Velen zullen dat wel begrijpen, ook als ze jonger dan zestien zijn, maar er is een kwetsbare groep, waar bijvoorbeeld de opvoeding wat stroever loopt, die wel beschermd moeten worden. Daarom kunnen we het niet alléén de verantwoordelijkheid van de ouders maken om ervoor te zorgen dat die groep niet in aanraking komt met films, series en spelletjes vol geweld.”

‘Samenleving vindt het acceptabel’

Moeten we dan misschien terug naar die ondergrens van 22.00 uur? Daar heeft Nikken zijn twijfels bij. Volgens hem is het ondoenlijk om jonge kinderen van ‘s ochtends vroeg tot ‘s avonds laat uit de buurt te houden van beelden die ze eigenlijk niet mogen zien. “We leven in de tijd van smartphones en tablets. Als je kinderen bij bepaalde beelden weg wil houden, dan moet je tegenwoordig de hele samenleving bij die beelden weghouden. Dat kan wel: dat heet censuur. Dat past alleen totaal niet bij een vrije democratie als de onze. En als het echt zo bezwaarlijk was geweest om vroeger op de avond gewelddadige series uit te zenden, dan had ik spectaculairdere klachten van kijkers verwacht. Blijkbaar vinden we het als samenleving acceptabel.”

Opvallend genoeg zijn de twee belangrijkste partijen in deze kwestie niet bereid om zich in de discussie te mengen. Het NICAM, de organisatie achter de kijkwijzer, reageert dagenlang niet op terugbelverzoeken. De Nederlandse Publieke Omroep (NPO) stelt niemand beschikbaar voor een gesprek en houdt het bij een eenregelige verklaring via WhatsApp: “Sihame en Het Gouden Uur zijn beide 16+-series die op het zondagse serieslot van NPO 3 zijn geprogrammeerd; een tijdvak dat daarvoor geschikt is volgens de Kijkwijzer.”

Hoe breng je een boodschap over?

Dat het mag, betekent natuurlijk nog niet dat het moet. Helaas tasten we in het duister over de reden om vroeger dan voorheen te beginnen met dit soort series. Toch kunnen we wel íéts opmaken uit een interview dat waarnemend 'Genremanager Fictie' Hans Schwarz afgelopen zomer gaf aan Veronica Superguide. Hij sprak daarin over het geweld in Sihame, de KRO-NCRV-serie die in de weken voor Het Gouden Uur op NPO 3 te zien was en die eveneens een 16+-kijkadvies kreeg vanwege buitensporig geweld.

Met die serie hoopte de NPO niet alleen om jongeren op de gevaren van ‘sexting’ te wijzen - het versturen van seksueel getinte beelden - maar wilde ze ook bereiken dat jongeren het er met elkaar over gaan hebben. Dat bereik je niet met alleen krantenartikelen over het fenomeen, meent Schwarz. “Voordat je die boodschap kunt overbrengen, moet je die jongere kijker wel eerst bereiken. Dat lukt niet met een kabbelend verhaal, dan moet je iets te bieden hebben. Dus we hebben er bewust voor gekozen om van Sihame een best wel stevige actieserie te maken.” 

Andere oplossing?

Professor Nikken vindt dat wel een slimme zet. Hij wijst erop dat fictie vaker wordt ingezet om een onderwerp bespreekbaar te maken. “In Goede Tijden, Slechte Tijden werkt het al meer dan dertig jaar heel goed.” Als de samenleving dan toch vindt dat kinderen te weinig beschermd worden tegen gewelddadige series, dan is een vak ‘begrijpend kijken’ volgens Nikken effectiever dan een hoge muur of een lange lijst verboden. “De jeugd zit echt niet te wachten op een moraliserend vingertje. Laten we vooral met hen praten over wáár ze naar kijken. Daar neem je het nieuws en spelshows in mee, maar ook series met geweld. Zo ondersteun je ook ouders die het gesprek hierover thuis willen voortzetten.”

Wie bang is dat de nieuwe generatie voor galg en rad opgroeit omdat ze massaal Het Gouden Uur bekijken, kan rustig gaan slapen. De eerste afleveringen van de serie werden door nog geen vijftienduizend kinderen onder de zestien bekeken, zo blijkt uit de cijfers van Stichting Kijkonderzoek. Sihame, die andere gewelddadige NPO3-serie, werd op een van de avonden zelfs door geen enkele zestien-minner bekeken. Die serie scoorde op televisie sowieso niet de pannen van het dak. Op NPO Start schijnt hij wél heel goed bekeken te zijn.

Dit verhaal verscheen eerder in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af!