Vikings: Valhalla

Veronica Superguide logo
Veronica Superguide logo
Vikings: Valhalla

Vikings: The Rise and Fall - Op zoek naar de échte Vikingen!

|
|

Laatste update:

Aangewakkerd door tv-series en films is onze fascinatie voor Vikingen groter dan ooit. In de nieuwe documentaireserie Vikings: The Rise and Fall scheidt National Geographic de feiten van de fabels.

De Vikingen: voor de makers van historische films en tv-series zijn het onweerstaanbare ‘bad guys’. Brute kerels met blond haar, blauwe ogen en helmen met lange hoorns. Met hun schepen terroriseerden ze Europa in de vroege middeleeuwen: plunderend en moordend lieten ze een smeulend spoor van vernietiging achter. Klopt het plaatje uit Vikings en The Last Kingdom wel met de werkelijkheid?

Een hoop onzin

“Die belangstelling is al ontstaan in de victoriaanse tijd, en toen is ook het woord ‘Viking’ in zwang geraakt”, zegt Stefan Brink, die als professor verbonden is aan de universiteit van Cambridge. “Het beeld van de Viking bleef lange tijd erg naïef. Tot een jaar of tien geleden was de manier waarop Vikingen in de film werden afgebeeld grotendeels onjuist.” 

Professor Brink is een van de pakweg vijftien vooraanstaande Viking-experts die meewerkten aan de nieuwe documentaireserie Vikings: The Rise and Fall van National Geographic. Dat er vroeger zoveel onzin over Vikingen werd verkondigd, is niet zo vreemd. Historische bronnen zijn voornamelijk afkomstig uit de landen die door de Scandinaviërs onder de voet werden gelopen…

Deze teksten werden geschreven door christelijke monniken, en vaak pas een eeuw na dato. De archeologische kennis en mondelinge overlevering van de Vikingen zelf schetst een heel ander plaatje, en dat krijgen film- en tv-makers ook in de gaten. “De laatste jaren klopt wat je ziet in series steeds beter”, constateert Brink. “Dat komt doordat producenten en scenaristen bij universiteiten langsgaan om advies te vragen van onderzoekers. Daarnaast hebben veel kijkers tegenwoordig een grote kennis van de Vikingen, en die laten zich horen als er iets niet klopt in een serie.”

Plunderen was bittere noodzaak

Vikings: The Rise and Fall schetst een totaalbeeld van de Vikingen. Niet alleen de bekende plunderingen komen voorbij, maar ook het complexere verhaal van nederzettingen en steden, politiek en bestuur, de verkenningstochten naar oost en west, én de grote rol van slavenhandel. Ook leren we dat de Vikingen niet voor de lol aan de plunderen sloegen, maar dat het bittere noodzaak was omdat hun leefgebied in de greep was van hongersnood. Vergeleken met het onherbergzame Scandinavië leken de Britse eilanden een paradijs: een gemakkelijke prooi voor Vikingaanvallers, die er aan het einde van de achtste eeuw vandoor gingen met zilver, goud en slaven.

Later gingen ze niet meer na elke plundertocht naar huis, maar vestigden ze zich permanent op de Britse eilanden, op zoek naar politieke macht. Daar bleef het niet bij. Via de rivieren reikte de macht van de Vikingen tot in grote delen van Europa en via Rusland strekten hun handelsroutes zich uit tot het Midden-Oosten. In het westen lijfden de Vikingen IJsland en Groenland in, en zetten ze zelfs voet op de kust van de huidige VS.

Maar hoe zit het dan met Ragnar, Rollo en de andere woeste helden die we hebben leren kennen door series als Vikings? “Het is natuurlijk geen documentaire, maar toch is het indrukwekkend hoe goed vooral de latere seizoenen van Vikings zijn. Ze geven een vrij nauwkeurig beeld van hoe het tijdperk van de Vikingen eruit kan hebben gezien”, vindt professor Brink. 

Absoluut angstaanjagend

Vikingen bestuderen is één ding, maar Brink zou zelf nóóit in het tijdperk willen leven. “Ik probeer mijn studenten bij te brengen wat voor een samenleving en mentaliteit de Vikingen hadden. Het was een wereld zonder bestuur, zonder politie, waar de sterksten de dienst uitmaakten en de rest alleen kon overleven door zich vast te klampen aan iemand met macht. Een absoluut angstaanjagende wereld. Vrouwen moesten thuis de boerderij runnen en maar hopen dat hun man na een rooftocht nog thuiskwam.” 

Dat betekent dat we de stoere schildmaagd Lagertha uit Vikings ook naar het rijk der fabelen kunnen verwijzen. Zelfs van de iconische gehoornde Vikinghelm blijkt niets te kloppen: die is gebaseerd op vondsten uit de veel eerdere bronstijd. Dit soort helmen had een puur ceremoniële functie en werd nooit tijdens de strijd gedragen.

Luister ook onze podcast Bankplakkers, met kijktips en het laatste nieuws! Te luisteren via SpotifyApple Podcasts en andere populaire podcast apps.

Erfenis van de Vikingen

Omdat de serie Vikings: The Rise and Fall is genoemd, zou je verwachten dat het machtige Viking-rijk uiteindelijk op een spectaculaire manier ineenstort. Maar ook daar denken de experts anders over. “Het rijk is niet ingestort, maar is versmolten met de Europese koningshuizen en samenlevingen, van Engeland tot Normandië en Sicilië. Daarbij lieten ze wel absoluut hun sporen na, want in de Engelse taal stammen bijvoorbeeld nog heel wat woorden uit Scandinavië.” 

Behalve hun taal lieten de Scandinaviërs in de vier eeuwen van het Vikingtijdperk ook hun DNA achter. Eind negende eeuw vestigden ze zich in Friesland en daarna breidde hun invloed zich uit over de rest van het land. Af en toe worden er in de Nederlandse bodem nog Vikingresten aangetroffen, zoals de zilverschatten die in de jaren negentig op Wieringen werden opgegraven.

Het ‘Viking-effect’

Nederlanders die hun DNA laten onderzoeken hoeven dus niet verbaasd te zijn als daar Scandinavische sporen in voorkomen. Zou dat de verklaring zijn voor onze Viking-fascinatie? Voor professor Brink is het nog niet helemaal duidelijk waarom Vikingen nu opeens zo ‘hot’ zijn. “Maar een goed gemaakte serie als Vikings en zelfs Game of Thrones heeft er zeker een rol in gespeeld.” Ziet Brink momenteel ook het effect dat speelde bij Top Gun en CSI, en zijn Vikingstudies nu extra populair bij studenten? “Ja, het is iets ongelooflijks. Toen ik lesgaf in Aberdeen hadden we een vak genaamd ‘Vikings!’, compleet met uitroepteken. Het trok zo’n 250 studenten en het was een hel om al hun essays na te kijken.”

Je ziet Vikings: the Rise and Fall vanaf 26 juni op National Geographic

Tekst: Jorrit van Broekhoven

Dit verhaal was eerder te lezen in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af!

Lees verder