Superguide logo

Van nerd tot superheld: hoe Ghostbusters zijn tijd ver vooruit was

Ghostbusters is veertig jaar na het origineel nog altijd een springlevend filmfenomeen. Ook Frozen Empire, het vijfde deel dat vanaf donderdag te zien is in Nederland, groeide de afgelopen weken in de VS uit tot een dikke bioscoophit. Waarom we maar geen genoeg krijgen van die melige spokenjagers uit New York.

Door Gudo Tienhooven - AD
GHOSTBUSTERS
© COLUMBIA PICTURES / NL Beeld

De grootste kaskrakers hebben de eenvoudigste verhaallijnen (haai terroriseert badplaats = Jaws, Romeo en Julia op een zinkend schip = Titanic). Ook het vertrekpunt van Ghostbusters is supersimpel. Drie sullige parapsychologen die heilig geloven in een leven na de dood, worden van de universiteit getrapt. Laat net op dat moment een epidemie van paranormale fenomenen uitbreken: een groene plaaggeest (merchandisefavoriet Slimer) waart rond in de bibliotheek en een koelkast blijkt een poort naar een andere dimensie. De werkloze pseudowetenschappers die een bedrijfje starten dat bovennatuurlijk gespuis te lijf gaat, worden eerst uitgelachen, maar groeien na het vangen van een uit de kluiten gewassen marshmellowmannetje uit tot supersterren. Het publiek trok zich weinig aan van de lauwe recensies en trok massaal naar de bioscoop. Ghostbusters werd samen met Beverly Hills cop en Indiana Jones and the temple of doom dé filmhit van 1984.

De gewone arbeider als superheld

De plot is even mager als slim. "Star Wars en Marvel-heldenfilms draaien om mensen met superkrachten, dat voelt toch wat ver weg. Dit gaat over doodnormale mensen’’, beargumenteert André Hidding van de Ghostbusters Dutch Division. De leden van deze fanclub bezoeken uitgedost in de karakteristieke spokenvangerstenues, inclusief ‘proton packs’ (het op de rug gedragen apparaat dat wordt gebruikt voor het op afstand houden of vangen van geesten) beurzen en goededoelendagen. Om ‘het fenomeen levend te houden’ of gewoon om ‘mensen een glimlach te bezorgen’, aldus Hidding uit Emmen. “De Ghostbusters blijven tot de verbeelding spreken, omdat ze ook je buurman kunnen zijn. De gewone arbeider als popster dus. Dat sprak in de jaren 80 erg aan, doordat de Amerikaanse economie floreerde en iedereen die een eigen zaak begon, als held werd gezien. Maar het is eigenlijk iets tijdloos.’’ Dat de (uiteindelijk vier) Ghostbusters opereren vanuit een krakkemikkig pand in New York City en rondrijden in een gepimpte Cadillac (de Ectomobile) met een ingebouwde, oorverdovende sirene, maakt het houtje-touwtjegehalte nog hoger.

Nerds regeren de wereld

Ghostbusters staan niet alleen dicht bij de ‘gewone man’. Het zijn zelfs nerds, stelt docent populaire cultuur Dan Hassler-Forest van de Universiteit Utrecht. “Dat waren tot dat moment in de jaren 80 buitenbeentjes die zich onderdrukt voelden. Had je interesse in wetenschap, technologie en computers, dan was je een kneus. Dat werd ineens volledig omgedraaid. De film zegt dat je deze kneuzen misschien niet zo moet onderschatten. Ghostbuster Egon Spengler (acteur Harold Ramis die de film ook schreef, red.) werd een rolmodel. Bij die groep zijn de films - er kwamen vier vervolgdelen + een remake met vrouwelijke Ghostbusters in 2016 - en de tekenfilmserie een onuitwisbaar deel van hun jeugd en identiteit.’’ De ironie wil dat nerds tegenwoordig de wereld zo’n beetje in handen hebben, zegt Hassler-Forest. “Sinds Bill Gates zijn het de rijkste mensen ter wereld.’’

Gouden combinatie van genres

De jaren 70 en 80 bulkten van de sciencefictionfilms, denk aan Star Wars, Tron en Alien. Scriptschrijvers Harold Ramis en Dan Akroyd (hij speelt ook spokenjager Raymond Stantz) schreven Ghostbusters als een satire op dit filmsjabloon, maar dan met een flink budget voor speciale effecten. Daar voegden ze een snufje horror aan toe. Een gouden combinatie. André Hidding van de Ghostbusters Dutch Division: “Er zitten best enge scènes in, maar die zijn vrij onschuldig. De film is vooral bedoeld om te lachen. Dat maakt het spannend en leuk voor jong en oud.’’ Deze cocktail sloeg aan waardoor de weg werd vrijgemaakt voor andere komische sciencefictionprenten als Back to the future, Gremlins en Honey, I shrunk the kids. Ook was dit het tijdperk van muziekzender MTV. Aanstekelijke videoclips - de titelsong van Ray Parker Jr. (‘If there’s something strange in your neighbourhood, who you gonna call...? Ghostbusters!’) werd bijna iconischer dan de film zelf - dienden als een soort bioscoopreclames. Dekbedovertrekken met het beroemde logo en een speelgoedlijn deden de rest.

Bill Murray!

Ook een slimme vondst: Ghostbusters werd bevolkt door razendpopulaire tv-komieken die op dat moment hoogtij vierden in het Amerikaanse sketchprogramma Saturday night live. Vooral de toen 34-jarige Bill Murray als het personage Peter Venkman viel op. “Het was een geniale zet om zo’n droogkomische acteur de hoofdrol te geven’’, meent ‘Dutch Ghostbuster’ André Hidding. “Hij heeft de gave om het te laten lijken alsof hij alles ter plekke improviseert. Als klein jochie maakte hij veel indruk op me, doordat hij ondanks alle dreigingen zo volstrekt nonchalant blijft. Hij is nergens bang voor.’’ Cultuurgoeroe Dan Hassler-Forest voegt daaraan toe dat Murrays karakter door moderne ogen wel wat dubieus is. “Hij is eigenlijk een vervelende rokkenjager. Een stalker die het personage Dana (gespeeld door Sigourney Weaver, red.) net zo lang lastigvalt tot ze van gekkigheid maar ‘toegeeft’. Dat zou je in huidige films niet zo snel meer zien.’’

Wat anderen nu lezen