Te land, ter zee en in de lucht is 50 jaar: ‘Zo’n programma kun je tegenwoordig niet meer maken’

Helemaal gek 

Vlieg er eens uit werd het best bekeken programma van de zomer van 1973. Eén van de vele kijkers was de jonge Evert de Graaf. "Ik kan me het nog precies voor de geest halen. We zaten 's zomers altijd bij een tante op een boerenerf in Breukelen. We kwamen daar met mijn neefjes en nichtjes bij elkaar. Dan zaten we in de woonboot met z'n allen op de bank met een zakje chips op de vrijdagavond te kijken, en dachten we: 'Die lui zijn he-le-maal gek'." Toch ging er bij Evert wat kriebelen en toen hij vele jaren later op de technische dienst van een ziekenhuis werkte, besloot hij zich in een gekke bui samen met zijn collega's op te geven voor het programma. Met zijn eerste deelname in 1987 had hij de smaak te pakken. In totaal zou Evert een ongelooflijke 75 keer meedoen aan Te Land, ter Zee en in de Lucht. "Als je won kreeg je geen achterlijk hoge geldprijs, maar bijvoorbeeld een reiskofferset. Juist het kneuterige maakte het programma zo uniek. Mensen spendeerden veel tijd, geld, moeite en plezier eraan om deel te nemen, en dat zag je ook in het programma terug." 

Goud in handen

Na de succesvolle eerste editie van Vlieg er eens uit wisten de makers van de TROS dat ze goud in handen hadden. Het werd een jaarlijks terugkerend evenement, steeds vanuit Enkhuizen, en vanaf 1977 werd de formule uitgebreid met andere onderdelen op verschillende locaties door het land. Zo was er het Tobbedansen (een glijduik vanaf een zeephelling in een zelfgemaakt vaartuig), de Badkuipenrace (een overtocht in een badkuip) en Blij dat ik glij (met een slee van een besneeuwde helling). Alles werd aangekleed met optredens van Nederlandse en internationale sterren, van André Hazes tot Whitney Houston aan toe. Het Achteruitrijden werd georganiseerd op de circuits van Zandvoort en Valkenswaard en was al snel favoriet bij de kijker, deels dankzij de spectaculaire autocrashes en deels door de hilarische bijdrage van André van Duin, die de boel van commentaar voorzag (“MÓÓÓÓÓÓí!!” en “Me grás!!”).

Johan Vlemmix in Amerikaanse politiewagen

Een opvallende deelnemer die bij een van de races aan de start verscheen was Johan Vlemmix. "Ik had een Amerikaanse politiewagen en ben gewoon in die auto zonder raam en zonder nummerborden naar Valkenswaard gereden. Dat was eigenlijk niet zo handig, want onderweg kreeg ik de politie achter me aan. Toen heb ik mijn zwaailicht erop gezet en heeft-ie me met rust gelaten." Na de race was Johans auto zo gehavend dat hij hem op het circuit heeft achtergelaten. "Als ik daarin terug had moeten rijden, hadden ze hem meteen in beslag genomen." 

Honderd keer

De markante Eindhovenaar ontpopte zich als een nóg fanatiekere deelnemer dan Evert de Graaf. "Ik heb me eigenlijk altijd ingeschreven en ik wilde gewoon altijd meedoen. Ik heb toentertijd ook gezegd: met dit programma ga ik honderd keer meedoen en dan stop ik ermee." Aldus geschiedde, maar na Johans honderdste deelname in 1997 was het toch wel even slikken. "Ik dacht: o, kut nou is 't afgelopen. Maar toen vroegen ze me als jurylid en starter, dus dat was helemaal geweldig. In totaal ben ik 36 jaar betrokken geweest bij het programma." Beide superdeelnemers hebben angstige momenten meegemaakt tijdens Te Land, ter Zee en in de Lucht. Voor Evert was er de keer dat hij bij de opnames van Blij dat ik glij van de baan raakte. Zijn slee met een geknutselde Eiffeltoren van drie meter hoog schoot door een sneeuwwal en belandde in een diepe afgrond. "We hadden hartstikke dood kunnen wezen." Johan Vlemmix denkt liever niet terug aan de keer toen hij tijdens het onderdeel Op glad ijs op een kunstijsbaan acht meter de lucht in werd gelanceerd en plat op het ijs stortte. "En die keer dat ik als Sinterklaas was verkleed en er vuurwerk onder mijn tabberd kwam. Toen heb ik mijn ballen verbrand, dat was ook wel minder." 

'Mensen zijn kleinzeriger'

Tussen 1973 en 2011 zijn er flink wat deelnemers gehavend uit de strijd gekomen. Natuurlijk was er altijd een arts aanwezig, maar het is een klein wonder dat er geen ernstiger ongelukken zijn gebeurd. "Je kunt zo'n programma tegenwoordig op tv eigenlijk niet meer maken", denkt Johan Vlemmix. "De mensen zijn nu kleinzeriger en komen meteen met schadeclaims aan. Dat had je vroeger niet. Ik heb zo veel gebroken in dat programma, maar dan ga je niet zitten zeuren."  

Evert de Graaf denkt dat ook de mentaliteit van de Nederlander veranderd is. "We gaan niet meer avonden zitten klussen voor één minuut roem op tv. Als je in een programma geen 50.000 euro kunt verdienen, gaat er niemand meer voor." Wat voor iemand moest je dan zijn om deel te nemen aan het krankzinnigste programma uit de Nederlandse tv-geschiedenis? Johan Vlemmix: "Iemand die van een uitdaging houdt, iemand die van aandacht houdt. En je moet ook een beetje leuk gek zijn en gevoel voor humor hebben."

Het beste van 50 jaar Te Land ter Zee en in de Lucht zie je vanaf 22 juli op NPO 1.

Dit verhaal verscheen eerder in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af!