Regisseur Martin Koolhoven doet boekje open over Oscars: ‘Bejaarden kozen de winnaars’

Tekst: Wouter Brugge

Waarom maken filmmakers films? Op die vraag zijn heel wat antwoorden te verzinnen, maar als je die allemaal op een rijtje zet, springen er twee zaken met kop en schouders bovenuit. Allereerst: het publiek behagen en de mensen in zo groot mogelijke aantallen naar de bioscoop lokken. Minstens zo belangrijk: erkenning van vakgenoten dat er iets buitengewoons gepresteerd is. De beste manier om beide voor elkaar te krijgen, is het winnen van een Academy Award, oftewel een Oscar. Zo’n gouden mannetje wordt gezien als de meest prestigieuze onderscheiding ter wereld op het gebied van entertainment. 

Niet zo gek dat er ook in Nederland alles op alles gezet wordt om ze in de wacht te slepen. Om de kansen erop zo groot mogelijk te maken, is zelfs een speciale commissie in het leven geroepen die elk jaar een kandidaat voor ‘Best International Feature Film’ aan de Academy presenteert. Dit keer is de keuze gevallen op het drama Narcosis, dat vanaf 20 oktober in de bioscoop draait.

Eerst langs de commissie

Narcosis, van regisseur Martijn de Jong, gaat over een gezin dat ontwricht wordt als de vader (Fedja van Huêt) niet meer bovenkomt na een professionele duik. Een verhaal over het verwerken van verlies en over afwezige vaders is sowieso al iets waar de Academy warm voor loopt, meent filmjournalist Ruud Vos, die dit jaar deel uit maakt van de Nederlandse Oscar Selectie Commissie. Wat Narcosis echter helemaal een potentiële winnaar maakt, is volgens Vos het feit dat de film op technisch vlak zo goed is. “Qua acteren, qua beelden en qua geluid en muziek is alles tot in de puntjes uitgedacht. Je ziet niet vaak dat een regiedebuut zo goed klopt, van begin tot eind.”

Maar even een stap terug: hoe komt de Nederlandse Oscar Selectie Commissie eigenlijk tot haar keuze? Producers dienen hun film bij de commissie in, legt Vos uit. De leden bekijken die inzendingen en brengen dan anoniem een stem uit op hun favoriet. Een notaris telt ze en dan is het een kwestie van ‘meeste stemmen gelden’. “Narcosis kwam er als duidelijke favoriet uit. Maar het gebeurt ook weleens dat er twee of meer titels zijn die even goed scoren. Dan worden die best scorende opnieuw in stemming gebracht tot er een duidelijke winnaar uitkomt. En die wordt dan de Nederlandse inzending voor de Academy Awards.”

En wie zijn dan die geheimzinnige leden van de commissie die bepalen of een film Oscar-waardig is? “Het is een dwarsdoorsnede van het filmvak”, zegt Ido Abram, deputy director van het EYE Filmmuseum en zelf ook lid van het NOSC. “Er zit iemand in van de acteursvereniging, iemand van de scenaristen, van de regisseurs, van de filmkritiek, van de editors en ga zo maar door. Die kijken met elkaar wat de Nederlandse film is die de grootste kans maakt om een Oscar te winnen.”

Maar de Academy bepaalt

Zó’n goede film maken dat de commissie achter de inzending staat is stap één, maar zelfs als de leden unaniem juichen ben je er nog lang niet. Je moet uiteindelijk in Hollywood de Academy overtuigen. De Academy, voluit Academy of Motion Picture Arts and Sciences geheten, is een organisatie met meer dan zesduizend leden, allemaal professionals uit de filmindustrie. Die overtuigen is nog een hele klus, want je moet het tenslotte opnemen tegen concurrenten van over de hele wereld. Toch is het Nederland al drie keer gelukt om de prijs in de wacht te slepen. Geen enkele van die gouden beeldjes werd echter in de 21ste eeuw uitgedeeld; Mike van Diem was in 1997 de laatste die er een mocht meenemen voor Karakter. De Aanslag van Fons Rademakers en Antonia van Marleen Gorris gingen hem in respectievelijk 1986 en 1995 voor.

Zeperds waren er ook. Zo werd Spoorloos in 1989 een goede kans toegedicht, maar de film werd uiteindelijk gediskwalificeerd omdat er te veel Frans in gesproken werd. BlueBird trof in 2005 hetzelfde lot: afgewezen, in dit geval omdat de film al eerder op de televisie was verschenen.

Oorlogswinter van regisseur Martin Koolhoven bereikte in 2009 de shortlist, maar het was nog een hele toer om in Nederland voldoende steun te krijgen voor inzending. Koolhoven: “Ze hadden eigenlijk een andere film uitgekozen. Wit Licht zou het worden. Toen zei ik al direct: jongens, dat kan niet, die voldoet niet aan de criteria.” Toen de selectiecommissie om was, kwam de volgende horde in Hollywood. “Daar had je een hele groep mensen die speciaal voor de Foreign Language-film in een commissie zat. Ze maakten het grapje dat het de ‘unemployed’ en de ‘unemployable’ waren; het ging namelijk voornamelijk om bejaarden.” 

Die ‘bejaarden’ stonden erom bekend dat ze steken lieten vallen. In 2007 had deze club een Roemeense film over abortus, 4 Months, 3 Weeks and 2 Days bijvoorbeeld totaal genegeerd. Iets waar de hele filmwereld schande over sprak. Koolhoven: “Sindsdien zijn er twee commissies die naar de films kijken: de bejaarden kiezen er zes (daar zat Oorlogswinter in 2009 bij - red.) en dan komt er nog een tweede commissie die er drie kiest waarvan ze vinden dat die door de originele commissie gemist zijn.”

We verslaan de Belgen dik

Koolhoven twijfelt of elke film wel evenveel kans maakt bij de Academy. “Jarenlang moesten de mensen die stemden voor de Best Foreign Language film naar speciale screenings en dan had je dus bewijs dat ze alles op z’n minst voor een deel gezien hadden. Nu krijgen ze zogeheten ‘screeners’ thuisgestuurd. Het is dus maar de vraag of ze Narcosis überhaupt gaan bekijken.”

Ook Ido Abram tempert de verwachtingen voor de Nederlandse inzending. “We moeten opboksen tegen in principe het beste uit alle landen in de wereld. Dat is dus zware competitie.” Toch moeten we ook niet te bescheiden doen over onze kansen. We hebben tenslotte niet alleen drie keer een beeldje gewonnen, maar zijn behalve met Oorlogswinter ook nog met Zwartboek (2006) doorgedrongen tot de shortlist. Zus & Zo (2002) en De Tweeling (2003) sleepten zelfs daadwerkelijk een nominatie voor Best Foreign/International Feature Film-Oscar in de wacht. 

Koolhoven vindt daarom dat we het helemaal niet zo slecht doen: “Zeker als je het vergelijkt met België bijvoorbeeld, die hebben volgens mij nog nooit een Oscar gewonnen.” En, zo voegt Abram daar nog aan toe: we moeten ons ook niet blindstaren op die ene categorie. “Dit jaar gaan we bijvoorbeeld Knor insturen voor lange animatiefilms. En er komt nog meer goed nieuws aan, maar dat moet ik helaas nog even onder de pet houden.”

Narcosis is vanaf 20 oktober te zien in de bioscoop.

Dit verhaal verscheen eerder in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af!