'Niet op zoek naar de beste pianist'

Het begon al een tikkie vreemd. Of Daria op de techniek van de kandidaten gaat letten, vroeg Chantal haar. “We zijn niet op zoek naar de beste pianist. Ik wil letten op het unieke talent om een verhaal te vertellen.” Huh? Niet op zoek naar de beste pianist? Wat dan wel? Een verhaal kunnen vertellen? Wat betekent dat überhaupt, een ‘verhaal’ vertellen via je piano-spel? Ga juist wel op zoek naar de beste pianist, zou ik denken. Dan kun je als jury wel vertellen wat iemand nu juist zo goed maakt qua techniek, beleving en een ‘verhaal’ kunnen vertellen – en dan leg je me ondertussen uit wat je daar nu eigenlijk mee bedoelt. Dan steek ik er als piano-leek ook nog wat van op.

Kandidaten stelen echt de show

De kandidaten zelf stelden geen moment teleur. Eigenlijk maakten ze allemaal wel indruk op me, steeds op een andere manier. Sportschoolbeest Rogier kan geen noten lezen, maar dat hoorde ik er echt niet in terug. De blinde Fenna speelt pas twee jaar, maar zat als een bazin achter de vleugel Bach te spelen alsof ze het al jaren zo doet. En wat te denken van Theo, die een eigen nummer schreef én zong over zijn aan kanker overleden dochter. Dat ging door merg en been. Die wilde ik – net als Dominic – graag een knuffel geven. En dan Anica: een schrijnend verhaal van een vrouw die door een hersenbloeding geen kortetermijngeheugen meer geeft. Haar lieve man moet de hele dag bij haar zijn omdat ze niet meer voor zichzelf kan zorgen. Maar pianospelen kan ze nog wél – en hoe. Ster van de show was de 11-jarige Jayden uit Hilversum. Die ramde er een stuk van Schubert uit dat héél indrukwekkend klonk. Het leek wel alsof de toetsen in de fik stonden, zo snel en vingervlug vloog hij er overheen.

Jayden naar het Koninklijk Concertgebouw

Het was voor mij dan ook geen verrassing dat de jury uiteindelijk voor Jayden koos als kandidaat die in het Concertgebouw mag spelen. Een kind van 11 dat zó goed speelt, heeft gewoon veel tv-potentie. Het is uniek, het jochie is ook nog eens hartstikke sympathiek én hij valt enorm op tussen de ‘gewone’ kandidaten. Helaas ontbrak het uiteindelijk volledig aan context en duiding. Waarom kozen Dominic, Roel en Daria juist voor Jayden, en niet voor een van de anderen? Een probleem dat wel vaker terugkwam deze aflevering.

'De Piano hoort niet thuis op RTL 4'

Het lijkt namelijk wel of dit programma helemaal niet thuishoort op RTL 4. Ik kijk naar een commerciële, brede, mainstream-‘volkszender’. Het bedrijf dat ook Echte Meisjes in de Jungle en MAFS maakt. Goed dat de zender er wat meer klasse in probeert te brengen, hoor, maar vergeet niet wie je publiek is. Dit is geen Podium Witteman op NPO 2 waar je weg kunt komen met teksten als “hij heeft een mooie techniek”, zoals ik Roel hoorde zeggen over een deelnemer. Dat weet ik helemaal niet, of iemand een goede techniek heeft. Wat betekent dat? Leg het me uit. “Ik ken mensen die al tien jaar spelen en het stuk niet zo kunnen interpreteren”, zie hij over Fenna. Het stuk interpreteren? Nogmaals: ik kijk niet naar Podium Witteman. Daar kun je ermee wegkomen omdat dat publiek een bepaalde kennis heeft. “Écht luisteren”, viel Daria hem bij. “Echt luisteren naar de muziek.” Euh... luisteren? Je speelt toch zélf? Wat bedoel je met luisteren? Fenna gaf volgens Daria de ‘kleuren’ ‘heel mooi en rustig aan en zwom daar zo’n beetje in’. Het voelt echt alsof iemand in een zelfverzonnen taal tegen me praatte – en dat ik dan zelf maar moet verzinnen wat iemand er nu eigenlijk mee bedoelde.

Elitair en highbrow

Klassieke muziek zal voor sommige mensen nog een soort ‘elitair’ en ‘higbrow’ imago hebben. Het is dan juist een goed idee dat RTL er een keer wat mee doet. Maar de jurycommentaren voeden dat imago juist. Als een kandidaat het advies krijgt om “nog meer te luisteren”, of ik hoor dat-ie een “beautiful handposition” heeft, verwacht ik wat meer uitleg. Soms voelde het ook een tikkie hilarisch, dat jury-commentaar. Bijvoorbeeld toen kandidaat Froukje net een volledig geïmproviseerd stuk speelde. Oftwel: die wist nog niet wat ze ging doen toen ze voor de piano zat. “Het is allemaal heel eigen”, klonk het commentaar. Joh, ze improviseert het ook on the spot, het komt allemaal uit haar hoofd, natuurlijk is het eigen.

Jamai en de Vriendenloterij

Aan het einde viel Jamai Loman nog even in om 100.000 euro uit te reiken aan een of ander koppel, deelnemers van de Vriendenloterij. Past dit bij het programma? Nee, op geen enkele manier. Dit kwam helemaal uit de lucht vallen.

Conclusie

Tóch, ondanks alles, ga ik waarschijnlijk wel verder kijken. Als je het jurycommentaar weg zou halen, blijft er alsnog een rijk, gevarieerd en af en toe emotioneel programma over. Vol begaafde deelnemers met allemaal een eigen interessant levensverhaal. Pianisten, jong en oud, op de toppen van hun kunnen: dat is op geen enkel moment saai. Met ook nog Chantal Janzen erbij die prima een onderhoudend gesprekje met ze voert om nog wat meer over ze te weten te komen. Voor een eventueel volgend seizoen hoop ik wel vurig op duidelijker jurycommentaar met heldere context voor de gewone kijker die niet zelf een etude van Bach uit zijn hoofd kan spelen. Het zijn alledrie mega-ervaren mensen vol klassieke kennis. Die kunnen het ook vast wel wat 'dommer' uitleggen. 

De Piano is elke woensdag om 20.30 uur te zien op RTL 4. Je kunt het programma ook via Videoland kijken.