‘Zoek de grenzen maar een beetje op, jongens’

We zitten in 2014. De belastingdienst heeft inmiddels een speciaal ‘KAF’-team opgericht om ‘fraude’ rondom toeslagen op te sporen en aan te pakken. “Zoek de grenzen maar een beetje op, he jongens”, aldus de leider van het team. Die ook steeds rept over ‘hitrate’s’ en ‘rankings van risicoanalyses’. De casting is perfect. Deze onuitstaanbaar gladde teamleider voelt meteen als een harteloze klootzak en fraudejager Dennis (Chiem Vreeken) wil je na één seconde al achter het behang plakken.

Personages van vlees en bloed

Maar deze Dennis krijgt al snel meerdere lagen. Zo zit hij niet alleen in het team dat de zaak van Rayan en Kysia onder zich heeft, maar is hij met zijn zwangere vriendin ook net bij hen in de buurt komen wonen. Oftewel: hij kent ze persoonlijk. Je ziet hem struggelen met dat ongemak, terwijl hij zelf ook steeds meer begint te twijfelen aan de aanpak van zijn eigen Belastingdienst. Die gewetenswroeging is steeds meer van zijn gezicht af te lezen. Dat maakt hem een personage van vlees en bloed dat heus niet alléén maar een klootzak is.

Er zit heel veel research in De Toeslagenaffaire

De Toeslagenaffaire dramatiseert het schandaal en Rayan en Kysia zijn dan ook géén echt bestaande gedupeerden. Wel is hun verhaal gebaseerd op waargebeurde verhalen van slachtoffers. Regisseur Joram Lürsen (Bankier van het verzet, Dag & Nacht) en zijn team spraken ook met journalisten en oud-medewerkers van de Belastingdienst. Deden uitgebreid research. En dat sijpelt er aan alle kanten doorheen. Zelfs het type envelop dat de Belastingdienst gebruikte, is door de makers tot in detail nagemaakt, zo onthulde researcher Louisa Rutten in de VARAgids. 

Geen onnodige zijverhalen

Natuurlijk kun je dit ook niet voor minder doen. We hebben hier te maken met één van de grootste schandalen uit de politieke en maatschappelijke geschiedenis. Daarom is het ook des te knap dat De Toeslagenaffaire ondanks alles ook een ijzersterkte dramaserie is, die af en toe zelfs als een thriller voelt. De tijdlijn wordt behapbaar opgebouwd, personages zitten vol grijstinten, en diepe emoties als wanhoop, woede en gewetenswroeging krijgen we op een geloofwaardige manier voorgeschoteld. Ook hoef je niet kniediep in het dossier te zitten om toch de grote, belangrijkste lijnen te snappen; de makers vermoeien ons namelijk niet met de kleinste details of onnodige zijverhalen. Om het helemaal indringend en rond te maken, zitten er ook beelden in van debatten met politici als Mark Rutte en Geert Wilders én flitsen echte nieuwsitems voorbij. 

Conclusie

De makers van deze serie bewijzen slachtoffers van de Toeslagenaffaire een grote dienst. Hoewel veel journalisten en politici nog dagelijks bezig zijn met deze zaak, kan een grote NPO 1-serie op primetime opnieuw een grote impact maken. Gedupeerden die nog steeds hun kind kwijt zijn, krijgen weer wat broodnodige erkenning. Natúúrlijk is het leed zo groot dat het haast bijzaak is of deze productie wel op zichzelf kan staan als dramaserie. Maar dat doet-ie zeker. Met name Genelva Mourik-Lo-Kioeng-Shioe geeft in één klap alle Toeslagenmoeders een gezicht met haar geloofwaardige, indringende vertolking – geen wonder dat ze met deze rol al een Gouden Kalf-nominatie op zak heeft.

De Toeslagenaffaire is de komende drie donderdagen om 20.30 uur te zien op NPO 1. De hele serie staat nu al op NPO Plus.

Duik achter de mysterieuze schermen van het gemaskerde BN'er-bal in de podcast The Masked Singer Ontrafeld van Veronica Superguide. Hieronder te luisteren: