We houden allemaal van politieseries: zo verklaren we die eeuwenoude fascinatie voor de misdaad 

Gruwelijk leuk!

Flikken Maastricht is niet de enige politieserie waar we massaal naar kijken: ook de Rotterdamse Flikken is razend populair, net als de tientallen politieseries die Nederland de afgelopen decennia voortbracht. Van Baantjer tot Moordvrouw en van Spangen tot Grijpstra & De Gier: waarom smullen we zo van politieseries?

Écht gebeurd

Interessante personages, goede acteurs, spannende ‘whodunits’ die zich afspelen op prachtige locaties: het zijn allemaal redenen waarom we zo verslingerd zijn aan Flikken Maastricht. “En misschien speelt de mix van spanning en emotie mee: er zijn stunts, achtervolgingen en schietpartijen, en er is chemie tussen rechercheurs Eva van Dongen en Floris Wolfs”, vertrouwde regisseur Martin Schwab ons al eens toe. Kijkers krijgen een kijkje achter de schermen van spannend politiewerk, leven mee met rechercheurs (al dan niet in de hoop dat er een romance opbloeit) én puzzelen thuis mee. 

Wat veel politieseries extra spannend maakt, is dat veel zaken uit het leven gegrepen zijn. Als verhalen waargebeurd zijn, worden we nóg nieuwsgieriger: het voelt toch alsof je iets ziet wat eigenlijk niet voor jouw ogen bedoeld is. Elke misdaad die in de krant komt of op tv wordt besproken, kan leiden tot een nieuwe aflevering. Zo was een Flikken-aflevering over een pedofiel die een meisje gevangenhield gebaseerd op het verhaal van de ontvoerde Natascha Kampusch. 

Appie Baantjer, op wiens boeken Baantjer gebaseerd is, schreef waargebeurde verhalen over zijn tijd als politieman en rechercheur. Net als in de serie kwamen er ook in werkelijkheid geregeld zakkenrollers, straatroven, heroïnezaken en bekende daders voorbij op Bureau Warmoesstraat in Amsterdam. Ook goed voor de geloofwaardigheid: aan Baantjer – en aan Grijpstra & De Gier, Unit 13, Smeris en veel andere series – werkte ook Simon de Waal mee, een agent die nog altijd zowel scenarioschrijver als rechercheur bij de Amsterdamse politie is. 

Lekker meedenken

Natuurlijk geven series een gedramatiseerde weergave van politiewerk: een grote moordzaak wordt bijvoorbeeld nooit opgelost door twee rechercheurs, maar door een groot team. Dat niet alles honderd procent realistisch is, maakt de kijker niet zo veel uit. Die wil gewoon meedenken over spannende zaken, af en toe op het verkeerde been gezet worden, discussies en conflicten tussen agenten zien én meeleven met de hoofdpersonen. Sinds eind jaren 90 zit dat bij veel series wel goed. Waar politieseries voor die tijd vaak nog echte ‘whodunits’ waren, draaien politieseries tegenwoordig veel meer om actuele maatschappelijke kwesties, zoals huiselijk geweld en mensensmokkel.

Wat de kijklust ook verhoogt: veel series hebben geen standalone afleveringen meer, zoals vroeger gebruikelijk was – in Baantjer werd een zaak meestal in één aflevering opgelost. Ze hebben nu vaak spannende doorlopende verhalen, die smeken om bingewatchen. Spangen was de eerste die dat principe toepaste, met succes: naar die serie keken gemiddeld 1,3 miljoen mensen.

Eeuwenoude fascinatie

De strijd tegen misdaad is steevast een populair onderwerp op tv: alleen in de afgelopen drie decennia werden er al meer dan 30 Nederlandse politieseries gemaakt. Onze fascinatie voor misdaadverhalen gaat al veel langer terug. Volgens historicus Rudolf Dekker, die onderzoek deed naar misdaadverhalen van 1600 tot nu, verslonden Nederlanders in de zestiende en zeventiende eeuw al kleine boekjes over vreselijke moorden – inclusief informatie over de dader en hoe die terechtgesteld was. Een waarschuwing voor de lezer: overschrijd je de norm, dan eindig je aan de galg.

Rond 1900 stonden de verhalen van misdadigers zélf steeds meer in the picture. Door hun levensverhalen te delen werden ze ineens gezien als echte mensen, die spijt konden hebben van hun daden. Het was het begin van een tijdperk waarin criminelen – en ook advocaten en politiemensen – uitgroeiden tot beroemdheden.

Altijd inspiratie

Hoe die eeuwenoude fascinatie voor misdaad te verklaren is? “Het gaat over mensen die normen overschrijden: ze doen dingen die je zelf niet doet”, verklaarde Dekker in het radioprogramma Dr Kelder en Co. “Een uitstapje naar de criminele wereld kun je in het echt niet maken, want daar kom je nooit meer uit.” Op tv kan dat wel – en dat is precies de aantrekkingskracht van politieseries. Je bevindt je in supergevaarlijke situaties terwijl je veilig op de bank zit, je leeft mee met daders en slachtoffers in wier schoenen je (hopelijk) nooit zult staan en denkt mee over complexe zaken, terwijl de rechercheurs op het scherm de hete kastanjes voor je uit het vuur halen. En hoe naar de werkelijkheid soms ook is: zolang er misdaad bestaat, is er inspiratie voor nieuwe afleveringen. 

Je ziet Flikken Maastricht vanaf vrijdag 2 februari elke week op NPO 1, vanaf 20.30 uur.

Dit verhaal verscheen eerder in Veronica Superguide. Nooit meer iets missen? Sluit dan snel een voordelig abonnement af!