Makers Te Land, Ter Zee en in de Lucht gebruiken stuntman: 'Er mag best iets misgaan, maar we willen geen gewonden'

Sinds 1973 kijkt Nederland collectief toe hoe zelfgebouwde voertuigen de iconische hindernisbanen van het RTL 4-programma Te Land, Ter Zee en in de Lucht trotseren. Van het spectaculaire ‘Tobbedansen’ tot het nostalgische ‘Met je as over de plas’, het programma blijft al tientallen jaren een kijkcijferhit. Wat ooit begon als een eenvoudig concept is uitgegroeid tot een tv-klassieker, waar achter de schermen een indrukwekkende productie schuilgaat. Roos Goorman, productieleider bij EndemolShine Nederland, geeft een kijkje achter de schermen. “We zijn continu bezig met de vraag: is het nog spectaculair genoeg?”

Hoe lang bestaat Te Land, Ter Zee en in de Lucht al? 

Toen het programma zo’n vijftig jaar geleden van start ging met het onderdeel ‘Vlieg er eens uit’, lag de nadruk op simpel spektakel: spring met een zelfgebouwd toestel ergens vanaf en probeer zo lang mogelijk in de lucht te blijven. Wat destijds een onschuldig idee leek, is volgens Roos vandaag de dag simpelweg niet meer denkbaar. “Het is gewoon te gevaarlijk voor deelnemers en niemand wordt echt blij van zo’n idee. De veiligheid van deelnemers staat voorop. Vroeger was alles anders. Je had geen smartphones waarmee álles direct werd vastgelegd. Als er toen iets misging, bleef dat vaak onopgemerkt. Nu staat elk klein ongelukje binnen vijf minuten op social media en daar willen we de deelnemers voor beschermen.”

'Willen geen gewonden'

Tegenwoordig staan veiligheid en duurzaamheid centraal, zonder afbreuk te doen aan het spektakel. Oudere banen zoals ‘Snel naar de bel’ worden in een nieuw jasje gestoken, terwijl ook compleet nieuwe hindernissen het programma opduiken. Roos benadrukt het belang van hergebruik. “We hebben zoveel inspiratie uit banen die we vroeger gebruikt hebben. Waar mogelijk hergebruiken we decorstukken en onderdelen. Zo krijgen klassiekers zoals ‘Op naar de top’ een tweede leven.” Het teamwork tussen de decorbouwers en het vaste bouwteam komt hier goed van pas. “Zij hebben een schat aan expertise en ervaring. Als er echt iets nieuws wordt bedacht, komt er een veiligheidsman aan te pas om te beoordelen of een baan haalbaar is. We testen zelfs met een stuntman om zeker te weten dat alles goed werkt. Natuurlijk mag er best iets misgaan – dat hoort bij het kijkplezier. Maar we willen geen gewonden.”

'Minimale eisen' 

Veiligheid speelt ook een grote rol bij het ontwerpen van de voertuigen. Vooraf krijgen deelnemers een lijst met regels waaraan hun knutselwerk moet voldoen. “Er zijn minimale eisen, zoals welke bandenmaat je moet gebruiken en hoe breed het voertuig mag zijn. Daarnaast zijn bepaalde materialen verboden.” Na afloop van de race zijn er twee mogelijkheden: of je voertuig staat nog intact op de baan, of het ligt in het water. Hoe dan ook wordt het met een hijskraan weggehaald. Wat gebeurt er vervolgens met de voertuigen? Die keuze ligt volledig bij de deelnemers. “Ongeveer 80% neemt de kar weer mee naar huis. De rest verdwijnt in de container en wordt door een afvalverwerker gerecycled.”

Keurmeester

Op de dag van het evenement inspecteert een officiële keurmeester alle voertuigen, zodat elk voertuig veilig genoeg is. Voertuigen die voldoen aan de eisen krijgen een groen vlaggetje; wie nog aanpassingen moet doen, ontvangt een rood vlaggetje. “De keurmeester controleert onder andere of er geen scherpe punten uitsteken, of schroeven goed vastzitten en of de wielen stevig zijn. De voertuigen worden volledig door de deelnemers zelf gebouwd, dus er mag best iets misgaan, zolang het veilig blijft.” De veiligheid van de deelnemers wordt ook nauwlettend in de gaten gehouden. Iedereen moet tekenen voor deelname op eigen risico, lichamelijk gezond zijn, meerderjarig én kunnen zwemmen. Zwangere vrouwen mogen bijvoorbeeld niet meedoen. Tijdens het evenement dragen alle deelnemers reddingsvesten en helmen, en ook achter de schermen staat een compleet voorbereid team klaar. “We hebben altijd een EHBO-team achter de schermen en ook zo’n dertig duikers van de reddingsbrigade om deelnemers op te vangen in het water”, legt Roos uit. 

Te Land, Ter Zee en in de Lucht in de Efteling 

Dit jaar liggen de duikers opnieuw in De Aquanura-vijver van de Efteling. Het pretpark diende al verschillende keren als decor voor Te Land, Ter Zee en in de Lucht. Zo werden de volledige seizoenen van 1988 en 1990 opgenomen in de Efteling. Hoewel het productieteam de charme van zo’n unieke locatie waardeert, lopen ze tegen een uitdaging aan: het is haast onmogelijk om op een openbare plek te voorkomen dat bezoekers filmen. “We vinden het natuurlijk jammer, maar we hebben ons erbij neergelegd”, vertelt Roos. “De publieksopwarming doet af en toe wel een oproep, zoals: ‘Dames en heren, we willen jullie vragen om niet te filmen, zodat het een verrassing blijft.’ Maar het is wat het is; we kunnen mensen nu eenmaal niet verbieden om hun telefoons te gebruiken in een openbare ruimte.” Ondanks deze beperking blijven de reacties van het publiek en de unieke sfeer van de Efteling voldoende redenen voor het team om niet op zoek te gaan naar een andere locatie. Volgens Roos weegt de magie van het pretpark ruimschoots op tegen het nadeel dat er af en toe door bezoekers wordt gefilmd. 

Als het aan Roos ligt, blijft Te Land, Ter Zee en in de Lucht nog vele jaren te zien op de buis. Dat het programma nog steeds een succes is, heeft volgens haar te maken met de nostalgie en het eenvoudige kijkplezier. “Iedereen is ermee opgegroeid. Het is lekker luchtig en vrij van narigheid of zware verhalen. Plus, een beetje leedvermaak mag ook best.”

Te Land, Ter Zee en in de Lucht is vanaf zaterdag 30 augustus om 20.00 uur te zien op RTL 4. Terugkijken doe je via Videoland.